عصمت الله محمدی

           در تاریخ 8 سنبله 1387 سمینار علمی تحت عنوان حاکمیت ملی و تعامل بین المللی از سوی اتحادیه دانشجویی سنایی غزنوی در کافه تریا ی پوهنتون طب کابل برگزار گردید . در این سمینار شخصیت های علمی و سیاسی ، رهبران احزاب سیاسی ، نمایندگان انجمن های مدنی ، نماینده دفتر آیة الله شیرازی ، جمعی از نمایندگان مردم ولایت غزنی و تعداد پرشماری از دانشجویان دانشگاه های کابل اشتراک ورزیده بودند .برنامه های سمینار رأس ساعت 2 بعد از ظهر با تلاوت قرآن کریم آغاز و در پی آن سرود ملی افغانستان نواخته شد وآنگاه با قرائت بیانیه کوتاه اتحادیه توسط رضا پژوهش سمینار رسما افتتاح گردید.

     اولین سخنران سمینار؛ استاد محقق نماینده مردم کابل درپارلمان بود که وقتی برای ایراد سخنرانی اش پشت تریبون قرار گرفت ، تذکری از سوی مجری برنامه دریافت کرد که مطابق اجندا مدت سخنرانی ها پانزده دقیقه تعیین شده است و استاد باید روحیه دوران جهاد و سنگر را از یاد برده باشد و اکنون بر اساس دقیقه و ثانیه صحبت کند ! استاد در جواب تایید کردکه میدان مانورهای او همواره وسیع بوده و برایش مشکل است که در این میدان های خورد مانور دهد.  محقق ضمن اظهار خرسندی از حضور در جمع اتحادیه دانشجویی سنایی غزنوی و جوانان دانشجو، نقش آنان را در ساختار افغانستان آینده برجسته خواند و افزود افغانستان آینده بر مبنای تخصص و دانش محوری استوار خواهد شد. استاد در آغاز سخنان خود با اشاره به یکی از مواد قانون اساسی که حق حاکمیت ملی را متعلق به مردم می داند به توضیح معنا و مفهوم حاکمیت ملی پرداخت و گفت حاکمیت ملی یعنی حاکمیت مردم بر منافع مادی و معنوی خود و هر آنچه به زندگی شان مربوط می شود. بنا بر این حاکمیت ملی با یک سلسله مسائلی مرتبط است که از قبل باید آن ها را داشته باشیم . مثل مرزهای جغرافیایی معین ، جمعیت های مشخص و سازمان حکومتی مشخص که حاکمیت مردم از آن طریق اعمال شود  . استاد محقق اظهارداشت وقتی ازحاکمیت ملی در افغانستان سخن  می گوییم باید بدانیم مؤلفه های ملت بزرگ افغانستان چیست که از مجموعه آن ملت افغانستان پدید می آید .اوضمن اشاره به ملیت های مختلف افغانستان که در قانون اساسی از آنها نام برده شده و حق حاکمیت به آن ها تعلق گرفته است ،گفت: همین گروه های مختلف قومی مؤلفه های ملتی هستند که از آن ها به نام "افغان "یاد می شود و حاکمیت ملی به صورت یکسان و بدون تبعیض از آن همین اقوام ساکن در این سر زمین است. محقق در ادامه صحبت های خود به مسئله زبان که یکی از چالش برانگیزترین مسایل امروزی کشور بین صاحبان دو گویش دری و پشتو است اشاره کرد و گفت : " بحث زبان به عنوان يكی از خطرناكترين مسایلی كه امنيت و وحدت ملي ما را تهديد مي كند مطرح است . اگر كسي الفبايی ازعدالت اجتماعي را بفهمد يا به قانون اساسي كو چكترين توجهی كرده باشد مي داند هركسي كه دراين سرزمين زندگي مي كند حق دارد به زبان مادري خود تكلم كند وهم چنين از دو زبان رسمي كشور كه دراين سرزمين سراسري (ملی)است استفاده كند . پشتو ؛ زبان هموطن ما است وما نسبت به آن احترام داریم. بخش كلانی ازاين ملت به زبان پشتو تكلم مي كنند . اما بخش كلان ديگري ازمردم کشور به زبان دری تكلم مي كنند كه نه تنها زبان بخش كلان ازمردم ما ؛ بل كه زبان شرق است . در بخش كلانی از تمدنهاي عظيمی كه درمنطقه بوده اند زبان رسمي بوده و در زمان احمدشاه بابا و بعد از او، زبان اداري و رسمي كشور بوده وامروز هم يكي از زبانهاي رسمي كشورما است. استاد محقق از حضور در بخش دوم سمینار که برنامه پرسش وپاسخ بود عذر خواست و راهی جلسه دیگری که از پیش برنامه ریزی شده بود گردید.

  دومین سخنران سمینار داکترعبدالقیوم سجادی؛ سخنگوی حزب جمهوری و نماینده مردم غزنی در پارلمان بود که به خاطر اهمیت علمی این سخنرانی مشروح آن را برای خوانندگان عزیز راهبرد نو به دست چاپ سپرده ایم.  جنرال علی اکبر قاسمی یکی دیگر از سخنرانان این سمینار بود که ضمن بررسی تاریخچه حاکمیت های سیاسی در افغانستان یاد آور شد که چیزی به نام حاکمیت ملی در طول تاریخ افغانستان وجود نداشته است و در افغانستان حکومت های زورگو و استبداد زمینه و فرصت هرگونه رأی و نظر را از دیگران گرفته است اکنون اگر چند در سایه جهاد و مبارزات طولانی بسیاری از این مشکلات حل شده است با این وجود تا رسیدن به مفهوم واقعی حاکمیت ملی در افغانستان راه درازی در پیش رو داریم. آقای قاسمی در بخش پرسش و پاسخ  نیز از مشارکت ملی در تصمیم گیری های سیاسی به عنوان فاکتور مهم و اصلی در راستای تحکیم حاکمیت ملی نام برد وافزود : این وظیفه دولت است که با اتخاذ سیاست های مشارکت جویانه و پرهیز از انحصار گرایی زمینه های بیشتر مشارکت مردم در تصمیم گیری های سیاسی را فراهم آورد ؛ مسئله ای که هنوز نه تنها برآورده نشده است بلکه وفاق ملی ای که بعد از مذاکرات بن در افغانستان به وجود آمده بود در اثر اتخاذ سیاست های غلط هیأت حاکم به تشتت و پراکندگی سیاسی انجامید و وفاق ملی به میدانی برای حذف رقبای سیاسی مبدل گشت.

طبق برنامه اولین سخنران بعد از تنفس آقای صبغت الله سنجر رئیس پالیسی دولت کرزی بود اما او به دلیل برخی ملاحظاتی که داشت و میزبانان

نتوانسته بودند آن ها را برآورده سازند از حضور در جلسه سمینار و ایراد سخنرانی خود داری ورزید . میزبانان سمینار سعی زیاد ازخود به خرج داده بودند تا ملاحظات مهمانان را لحاظ کنند اما ، ممکن نبود  که به خواست های تقریبا متضاد آنان پاسخ دهند . درست دو روز باقی مانده به سمینار اعتراض مشابهی از سوی کمیته سیاسی حزب وحدت مردم افغانستان مطرح گردید که دانشجویان را مجبور کرد تمامی اطلاعیه ها ، بنرها و پلاکارت های منتشره را جمع آوری کرده منطبق با خواسته های کمیته مزبور، از نو تنظیم و منتشر کنند و سر انجام بودجه دیگری بر اقتصاد ناچیز اتحادیه تحمیل گردید .در هر حال با نیامدن جناب سنجر؛ استاد زاهدی کارشناس مسائل سیاسی افغانستان که آخرین سخنران سمینار نیز بود به ایراد سخنرانی پرداخت.آقای زاهدی با ابراز خرسندی فراوان از ایجاد و توسعه تشکل های فرهنگی- دانشجویی که اکنون فضای جدید را بر گفتمان سیاسی کشور حاکم کرده است ؛ اظهار امیدواری کرد که این حرکت ها ادامه و گسترش یابند تا ساختار افغانستان آینده بر بنیاد عقلانیت و خرد ورزی استوار گردد .  زاهدی ضمن اشاره به اين که  پیرامون حاکمیت ملی و تعامل بین المللی سخنرانان سمینار توضیحات مفصلی رل ارائه دادند، گفت: او مایل است به این موضوع از زاویه دیگری نظر اندازد آقای زاهدی بحثش را اینگونه آغاز کرد:  من به این مسئله از یک زاویه دیگر می بینم . زاویه دیگر برمبنای سه آموزش جامعه شناسانه سیاسی علی (ع) است . اول راهنمایی حضرت را می خوانم وبعد تحلیل خودرا شروع می کنم :" به هرکس محتاج بودی اسیرش هستی" . یعنی احتیاج واسارت باهم پیوند دارند . اسیری مفهومش این نیست که ازمیدان های جنگ ، شخص دستبند زده شده به پشت جبهه منتقل شود ؛ اسیری انواع واقسام مختلفی دارد.ازجانب دیگر:" به هرکس دهش داشتی امیرش هستی ". بازدهش مفهوم وسیعی دارد ؛علم دادن ، کمال دادن، ادب دادن ، هنرآموختن ...اینها انواع دهش است . و"ازهرکس بی نیازی ؛ نه به اوچیزی می دهی نه ازاو می گیری (یا اگر می دهی ، می گیری . بین داد وستد یک موازنه برقراراست ) نظیرش هستی ". این جا هم طرازی ، هم شأنی و کفو بودن برقراراست .

    با درنظرداشت این سه جمله کسانی که ازنقض حاکمیت ملی خویش نگران هستند وشاید یکی ازآنها ما باشیم ؛ باید جایگاه خود را تعیین کنند که درکجا قراردارند . دردنیا سه حالت موجود است : انسانهایی هستند که علاوه برتأمین نیازمندی های خود حالت دهش دارند . نیازمندی های سیاسی ، نظامی ، اقتصادی ،تخنیکی وحتی هنری دیگران را تأمین می کنند . و هستند کشورها و ملت هایی که قادربه تأمین نیازمندی های سیاسی نظامی ، آموزشی، تبلیغی ، اقتصادی ومدیریتی خود نیستند ؛ بدون کمک دیگران هیچ کاری نمی توانند ، یا نمی توانند نیازمندی های خویش را برآورده سازند .

   ما ، درکجاییم ؟ درجمع کشورهایی هستیم که حالت دهش دارند ؟ ما، نه کالای نظامی ، نه مواد غذایی ، نه مواد دارویی و نه سامان کشاورزی صادرمی کنیم.  ما محتاج هستیم . بیش از سی وچند کشوردر این جا نیروی نظامی دارند و هرطوری که دلشان خواست عمل می کنند.رئیس جمهورو پارلمان این کشوراعتراض می کنند اما اعتراضشان به جایی نمی رسد.استاد زاهدی در بخش دیگری از سخنان خود از علم، اقتصاد و تکنولوژی به عنوان فاکتور های مهم پیشرفت و تحکیم  حاکمیت ملی و اقتدار در تنظیم مناسبات بین المللی یاد کرد و افزود: امروز همه کشورهایی که در عرصه جهانی توانمند و تاثير گزار هستند غیراز این سه چیزچه دراختیار دارد ؟ ثروت ، دانش وتکنالوژی درجه اول . اگر ماهم داشته باشیم همانطور می شویم . بنابراین ؛ راه پیشرفت وحفظ حاکمیت ملی وحتی وارد شدن به حریم حاکمیت دیگران ، قدرتمند تر شدن است ." بیا قوی شو اگر راحت جهان طلبی / که درنظام طبیعت ضعیف پامال است ".

      من درکتاب "سخنی با اقلیت های محکوم " درآخرین جملات مقدمه أش نوشته ام که اگر فنی شویم وغنی شویم آزاد می شویم . دیگران ابزار تکنالوژیکی تولید می کنند ؛ ما اگرتولید نمی توانیم حداقل استفاده أش را یاد داشته باشیم . وقتی جیب ما خالی ، دست ما بی هنر و مغزما تهی از دانش است آزادی معنا ندارد . درمتن نظام خلقت ؛ جاهل زیرفرمان عالم است .عالم به هرصورت جاهل را می چرخاند. فقیردراختیارغنی است .غنی به هرصورت فقیررا می چرخاند وهنرمند همیشه بر بی هنر مسلط است .بعد از سخنرانی استاد زاهدی جلسه پرسش و پاسخ بود که به دلیل حجم زیاد سؤالات به بسیاری از آن ها  پاسخ داده نشد و این امر ، باعث نارضایتی در میان دانشجویانی گردید که چندین ساعت برای دریافت پاسخ متناسب به سؤالات خود به انتظار نشسته بودند .

    نکته دیگر قابل تأمل این بود که اکثریت قریب به اتفاق پرسندگان ، سؤالاتشان را از سخنرانانی پرسیده بودند که توانایی های علمی بیشتری برای پاسخگویی داشتند اما مجری برنامه سؤالات را به همه سخنرانانی که در جلسه پرسش  و پاسخ شرکت داشتند به یکسان توزیع می کرد ؛ روشی که سرانجام خشم دانشجویان را برانگیخت و با انتقاد شدید به نحوه خواندن سؤالات و ارجاع آنان به مهمانان، دانشجویی برخاست و اعتراض کنان خواست سؤالش را از کسی که خود می خواهد مطرح کند!